Cảng Hải Phòng
Hoa Phượng

THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI HẢI PHÒNG

Chào thành phố cảng xanh

Vi En Kr Ja Cn

Thông tin văn hóa, du lịch

03/09/2014 - 8:54 AMhaiphong.gov.vn 9405 Lượt xem

Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn

hấp dẫn nhân dân và du khách về dự, cổ vũ

“Dù ai buôn đâu bán đâu, mồng 9 tháng 8 chọi trâu thì về...”.  Câu ca xưa đã gợi nhắc về một lễ hội mang đậm nét văn hóa tâm linh, một “đặc sản” du lịch của Hải Phòng - Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn. Hình ảnh “hai ông trâu quyết chiến” đã trở thành biểu tượng tín ngưỡng đặc  trưng, thể hiện tinh thần thượng võ, quả cảm của những ngư dân vùng biển Đồ Sơn. Trải qua 25 năm khôi phục và phát triển, năm 2013, lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn được Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cùng với đó, 10 nghệ nhân dân gian có công tham gia khôi phục, bảo tồn, phát triển lễ hội cũng được Hội văn nghệ dân gian Việt Nam vinh danh.

 

Người lưu giữ hồn quê

Là 1 trong 10 nghệ nhân được vinh danh, ông Hoàng Đình Phúc 82 tuổi, ở tổ dân phố số 3, phường Vạn Hương, chia sẻ những ký ức về Lễ hội chọi trâu truyền thống xa xưa: Gia đình ông 8 đời ở đất Đồ Sơn, vì thế từ khi còn nhỏ, ông đã được theo cha xem lễ hội chọi trâu, được chứng kiến những phong tục, nghi lễ đặc sắc, độc đáo mà chỉ lễ hội chọi trâu Đồ Sơn mới có được. Đồng thời, ông cũng được cha truyền dạy những kinh nghiệm dân gian quý báu.

Sự đam mê lễ hội chọi trâu dường như đã “ăn vào máu” người con Đồ Sơn như ông Phúc, cộng thêm có những kiến thức được cha truyền nên sau khi sau khi nghỉ hưu (năm 1991), ông Phúc được mời tham gia ban cố vấn của Thị xã Đồ Sơn xưa, quận Đồ Sơn nay với mục đích khôi phục lại lễ hội truyền thống. Ông Phúc cho biết: Lễ hội có cách đây từ hàng nghìn năm, không chỉ mang tính vui chơi giải trí mà còn có ý nghĩa tâm linh sâu sắc, đó là cầu mong một năm quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, ngư dân đi biển bội thu. Tuy nhiên, có một thời gian lễ hội bị gián đoạn do ảnh hưởng của chiến tranh. Năm 1963, chọi trâu Đồ Sơn được tổ chức lại để các nhà quay phim Nhật Bản làm phóng sự. Nhưng đến tận đầu thập niên 90, lễ hội mới chính thức được khôi phục và phát triển cho đến ngày nay.

Những ngày đầu khôi phục, ông Phúc cùng chính quyền địa phương tìm gặp các cụ cao niên nghe kể về lễ hội, tìm hiểu về cách tuyển chọn, huấn luyện trâu, những quy định, luật lệ thi đấu... Cùng với đó, Ban cố vấn và chính quyền địa phương vận động nhân dân tôn tạo, phục dựng lại các đình làng, tổ chức lễ hội có quy mô hơn. Là một trong những người có trâu tham gia ngay từ những ngày đầu và giành được nhiều giải cao, ông luôn ý thức việc truyền lại những kinh nghiệm, những hiểu biết của mình về lễ hội với con cháu để thế hệ sau tiếp tục phát huy.

Ký ức xưa và nay

Là 1 trong 15 lễ hội lớn của cả nước, Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn mang nét độc đáo riêng, với những tập tục, luật lệ khắt khe truyền qua bao đời, như là: tham gia lễ hội phải là nam giới, phải giữ thân thể thật “chay tịnh”, gia đình không có tang trở. Những quy định ngặt nghèo đó còn được lưu giữ đến tận ngày nay, thể hiện sự tôn trọng lịch sử, nét văn hóa truyền thống địa phương.

Trong kí ức của ông Phúc, thời xưa, nghi lễ được chấp hành nghiêm ngặt, chặt chẽ. Không khí lễ hội vô cùng náo nhiệt, người dân mặc áo mới đi xem hội như đón “cái tết” thứ 2. Lễ hội được phân định thành 2 phần rõ rệt gồm: phần lễ và phần hội. Phần Lễ được bắt đầu từ sáng 30/7 âm lịch, các làng tổ chức lễ rước nước long trọng. Mỗi làng chọn ra hai thanh niên khỏe mạnh, chưa có gia đình mặc đồ lễ trang trọng khiêng Chóe phủ vải đỏ, che tán lọng lấy nước ở Giếng hàng tổng về đình thờ đến hết ngày 16/8. Trong suốt thời gian đó, các vị có chức sắc sẽ được ngồi lễ ở đình.

Phần hội diễn ra vào ngày 9/8. Ngay từ sáng sớm, các ông trâu được rước vào sới chọi một cách trang trọng với cờ hội, lọng che, long đình bát biểu đi kèm đoàn rước mặc trang phục lễ, một người đánh trống khẩu dẫn đường. Sau tiếng loa dịch mời cặp trâu vào thi đấu, đi đầu là hai đội đấu kỳ, ba bước tiến, ba bước lùi cho đến khi hai đội đấu kỳ giáp nhau thì cũng là lúc hai trâu lao vào nhau thi đấu trong tiếng reo hò cổ vũ của khán giả. Điều đặc biệt trong đội đấu kỳ ngày trước khác ngày nay ở điểm, những người tham gia đấu kỳ họ múa cờ sao cho khéo để lá cờ không lộ người. Còn ngày nay, sự cách tân của múa cờ tuy không tạo sự thu hút với khán giả nhưng vẫn phù hợp với văn hóa địa phương. Những trận đấu quyết liệt diễn ra trong vòng nửa ngày, các ông trâu thắng hay thua đều được tế thần. Riêng đối với phường có trâu đoạt vô địch thì lễ tế thần làm trang trọng, quy mô hơn. “Lộc” ông trâu sau đó sẽ chia về cho nhân dân, thông qua đó như lời mong ước gia đình gặp may mắn cả năm.

Một trận đấu hay tại vòng loại năm nay

Để chọn và huấn luyện được những ông trâu có hình thể đẹp, giành giải cao là cả một “công trình” tâm huyết của làng. Sau tết âm lịch, mỗi làng cử ra một người có kinh nghiệm đi khắp các miền đất nước có thể sang nước ngoài tìm mua trâu. Con trâu chọi cần có đủ 3 tiêu chí cơ bản: sức khỏe, “trâu ngà” và độ gan lì. Quan trọng hơn cả là độ gan lì, thể hiện ở đôi mắt. Mắt trâu “chiến” phải có hộp mắt nhiều tầng, dày, mắt húp, nhỏ nhưng luôn đỏ vằn tia máu. Bên cạnh đó, trâu chọi còn nhiều tiêu chí đi kèm như: độc khoang, móng sò, trường đùi, đuôi trai... Theo kinh nghiệm của những người có trâu “vô địch” thì  những trâu “nhập khẩu” ít có cơ hội thi đấu vào vòng trong. Trâu sau khi mua về mang ra đình làng làm lễ tế thần, và được nhân dân gọi với cái tên thành kính là “ông trâu”. Ông trâu sẽ được chăm sóc, huấn luyện bởi Trưởng giáp. Việc chăm sóc ông trâu khá cầu kỳ như ông Phúc nói vui “chăm hơn chăm trẻ”. Ông trâu “thành hay bại” trong các giải đấu phục thuộc lớn vào kinh nghiệm và cái “tâm” của người trưởng giáp.

25 năm khôi phục, phát triển

Ông Hoàng Trung Hiếu, Phó Chủ tịch UBND, Trưởng ban tổ chức Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cho hay: Lễ hội chọi trâu có ý nghĩa rất quan trọng đối với người dân Đồ Sơn từ xưa đến nay. Không chỉ đơn thuần là “hai ông trâu chọi nhau”, lễ hội đã trở thành tục lệ, tín ngưỡng rất riêng biệt ở vùng đất duyên hải phía Bắc, gắn với tục thờ cúng thủy thần và tục hiến sinh, thể hiện tinh thần thượng võ của người dân miền biển. Người Đồ Sơn gắn lễ hội chọi trâu với việc thờ cúng Thành hoàng Điểm tước làng, cầu mong những chuyến đi biển thuận buồm, xuôi gió. Bằng những nỗ lực trong việc khôi phục, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của nhân dân Hải Phòng cũng như những giá trị văn hóa phi vật thể truyền thống độc đáo, vốn có của Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Lễ hội chọi trâu không chỉ mang lại cho nhân dân Đồ Sơn một sản phẩm du lịch đặc sắc, độc đáo mà còn góp phần vào sự phát triển KT-VH-XH địa phương; thực hiện có hiệu quả Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

25 năm qua, bằng những nỗ lực và tâm huyết của bao người con đất Đồ Sơn, Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn đã được Bộ VH-TT-DL công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm nay, quận Đồ Sơn tổ chức kỷ niệm 25 năm lễ hội với nhiều chương trình ý nghĩa: khai trương phòng trưng bày triển lãm 24 năm khôi phục, phát triển; tổ chức đêm nghệ thuật đặc sắc vào tối ngày 8/8 âm lịch (tức 1/9); phát hành cuốn sách giới thiệu về lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

 


Thủy Chung

Chia sẻ bài viết: